VOOR EN TEGEN

Collectieve schuldenregeling is in een groot aantal gevallen een succesvolle manier om mensen met een schuldenlast te helpen aan een blijvende oplossing.

In een aantal gevallen is de collectieve schuldenregeling evenwel geen uitweg of werkbare vorm gebleken om mensen in een staat van onvermogen te helpen. De redenen voor een dergelijke mislukking zijn divers en uiteenlopend, en kunnen zijn gelegen in de persoon van de verzoeker, de persoon en de wijze van tussenkomst van de schuldbemiddelaar, maar ook in de wijze waarin de rechtbank met de zaken omgaat.

Wanneer een verzoeker de (absolute) verwachting heeft om snel van een schuldenprobleem verlost te zijn, hij zelf alle regelingen wil treffen zonder inmenging van een derde, niet bereid is inzage te geven in de familiale en financiële situatie van het gezin, dan heeft het aanvragen van een collectieve schuldenregeling weinig zin. De procedure kan immers een tijd duren, de schuldbemiddelaar neemt belangrijke beslissingen en kijkt voortdurend over de schouders van de verzoeker mee. Wanneer een verzoeker niet bereid is deze aspecten van de procedure is te accepteren, dan zal de procedure allicht weinig succesvol zijn (vanuit het standpunt van de verzoeker). In dat geval gaat de verzoeker-schuldenaar wellicht beter op zoek naar andere mogelijkheden van schuldhulp.

VERSCHILLEN TUSSEN DE RECHTBANKEN

Over de arrondissementen gaan rechtbanken heel verschillende om met de procedure. Beslissingen en aanpak lopen uiteen. De wet wordt er ‘anders geïnterpreteerd’, de toepassingsvorm creatiever uitgezet en de verzoeker wordt ‘meer ruimte’ gelaten, de poele van aangestelde schuldbemiddelaars zorgvuldig geselecteerd.

Gelet op de verschillen over de rechtbanken heen is het vreemd dat er door de verzoeker-schuldenaar en diens raadsman niet meer aan ‘forumshopping’ wordt gedaan op zoek naar de ‘soepelste rechtbank’, de meer/meest beslagen schuldbemiddelaar, etc. …
De ‘lokale gebruiken’ van de verschillende rechtbanken zijn niet altijd bekend (voor outsiders van de materie) en de relocatie van de schuldenaar-verzoeker in een zoektocht naar de ‘gepaste’ rechtbank is een eerder ongebruikelijke aanpak.

Er is heel wat kritiek geleverd op de wettelijke regeling en dan vooral vanuit sociale hoek. Wetswijzigingen waren het gevolg in een poging de situatie van de schuldenaar-verzoeker en zijn familie te verbeteren. De materie is nog steeds in ontwikkeling.

Eén ding staat vast, de collectieve schuldenregeling is nog steeds de meest duurzame weg naar een integrale en structurele aanpak en definitieve oplossing van een schuldenproblematiek. Andere vormen van schuldhulp, al dan niet via de rechtbank (bv. bescherming via beslagrecht, …) , bieden zelden een structurele en definitieve oplossing voor een situatie van insolventie. De onzekerheid van de afwezigheid van juist een structureel en definitieve oplossing drijft mensen tot wanhoop, reden waarom juist de collectieve schuldenregeling een oplossing biedt.

De procedure collectieve schuldenregeling is een zoektocht naar evenwichten. Het evenwicht o.m. tussen het menswaardig bestaan van verzoeker, en anderzijds de mogelijkheid voor de schuldeisers om een deel van de openstaande schuldvordering terugbetaald te zien.

In een zoektocht naar evenwichten zit er meestal voor en tegen.
Onderstaande elementen worden eerder negatief gepercipieerd door verzoekers :

 

1. Alle inkomsten dienen krachtens de wet aan de schuldbemiddelaar te worden overgemaakt. De verzoeker ontvangt een leefgeld.

Bijkomend:
Voor bv. kinderbijslag is het mogelijk een uitzondering te maken.
Voor verzoekers die met toelating van de schuldbemiddelingsrechter een zelfstandige activiteit hebben opgezet, kunnen er desgevallend andere afspraken worden gemaakt.

2. Het leefgeld wordt bepaald door de schuldbemiddelaar.
Om de collectieve schuldenregeling te laten slagen is het aanleggen van een reserve onontbeerlijk.

Bijkomend:
De wet legt criteria op aan de dewelke het leefgeld dient te voldoen. Het aanzuiveringsplan voorziet hoe het leefgeld zal worden betaald. De aanleg en gebruik van de reserve kan met de schuldbemiddelaar worden afgesproken.
In geval van betwisting kan appel worden gedaan op de schuldbemiddelingsrechter.

3. De procedure collectieve schuldenregeling is eerder strikt en duurt meestal een tijd.

Bijkomend:
In het jaarverslag dient de schuldbemiddelaar te rapporteren over het dossier, de stand van zaken, hoeveel er aan de schuldeisers reeds is terugbetaald, hoe lang de procedure nog zal duren, informeren over de bewegingen op de schuldbemiddelingsrekening, etc.

4. De schuldbemiddelaar is niet de persoonlijke raadsman of sociaal assistent van de verzoeker. De wettelijke procedure ligt vast, evenals de kost van de procedure.

Bijkomend:
Verzoekers zitten vaak met vele vragen zodat ze zich best vooraf goed informeren over de procedure en de gevolgen ervan. Hoe meer vragen tijdens de procedure hoe meer de kost van de procedure dreigt op te lopen (zie ander artikel over dit onderwerp).
Een schuldenproblematiek opgelost krijgen is mede afhankelijk van de eigen inzet en kennis van de verzoeker. Overdreven en onjuiste verwachtingen tav. de procedure laten zich moeilijk inpassen.

5. De collectieve schuldenregeling is niet ‘gratis’ en de kost van de procedure wordt betaald door de verzoeker. In een aantal gevallen neemt de overheid de kosten- en ereloonstaat ten laste.

Bijkomend:
Een verzoeker-schuldenaar beseft al te weinig hoe het kostenplaatje van de procedure positief kan worden beïnvloed (zie ander artikel over dit onderwerp).

6. Collectieve schuldenregeling vraagt een inspanning van verzoekers om elke uitgave en aankoop af te wegen. In een aantal gevallen zullen bepaalde aankopen of uitgaven niet kunnen of dienen te worden uitgesteld.

Bijkomend:
In de zoektocht naar een evenwicht tussen de terugbetaling van de schuldeisers en het menswaardig bestaan van verzoeker, zullen bepaalde uitgaven dienen te worden beoordeeld op de haalbaarheid, betaalbaarheid, nut en noodzakelijkheid.

7. De schuldbemiddelaar kijkt over de schouder van verzoeker mee en neemt belangrijke beslissingen, zeker wanneer deze een impact hebben op het budget.

Bijkomend:
Overdreven en onjuiste verwachtingen tav. de procedure maken de communicatie en de werking niet makkelijker. Verzoekers ervaren beslissingen dan vaak als druk, dwang, een onrecht, onmenselijk, ongehoord, etc. Het bijstellen van de verwachtingen en de focus houden op de schuldenvrije uitkomst biedt wel perspectief.

8. In een aantal gevallen kan de eigen woning niet worden behouden en dient deze te worden verkocht.

Bijkomend:
Het behouden van de eigen woning is vaak een gevoelige discussie. Cijfermatig dient de ‘rekening’ wel te kloppen. Het behouden van een woning – die een waarde heeft – is geen optie wanneer de schuldeisers niet worden terugbetaald.
De collectieve schuldenregeling is ook geen moratorium en geen vorm van herfinanciering van het behoud van de woning via een onredelijk lang en onrealistisch aanzuiveringsplan.

9. De verzoeker gaat bij de aanvraag van de procedure akkoord dat een deel van zijn privacy wordt opgegeven, en wijzigingen in familiale en financiële kwesties aan de schuldbemiddelaar worden meegedeeld.

Bijkomend:
Verzoekers zeker in geval van een nieuwe partner, een nieuwe samenwoning, een nieuw huwelijk, ervaren de procedure als een ‘ongeoorloofde’ inmenging in private aangelegenheden telkens de schuldbemiddelaar op transparantie vraagt in een ‘nieuwe’ situatie.

10. Collectieve schuldenregeling vraagt van de verzoeker: transparantie, communicatie en medewerking.
Wanneer de verzoeker deze pijlers van de procedure niet invult, kan de collectieve schuldenregeling door de rechter worden herroepen. Het gaat hier om een sanctie

Bijkomend:
Er gaat bijgevolg een zekere druk uit van de procedure, waarbij in geval van niet medewerking aan de realisatie van het doel van de procedure, er een sanctie aan de verzoeker kan worden opgelegd.

11. De collectieve schuldenregeling kan langere tijd duren. Eén en ander hangt af van de grote van de schuldmassa en de terugbetalingsmogelijkheden van verzoeker.

Bijkomend:
In een aantal gevallen kan de rechter een volledige kwijtschelding van schulden verlenen. Zelfs verzoeker kan hierom vragen.

12. Boedelschulden, schulden die zijn ontstaan na de toelaatbaarheid, kunnen in principe niet in de aanzuiveringsregeling worden opgenomen. Het is dus zaak voor de verzoeker zijn budget en uitgaven steeds te bewaken.

Bijkomend:
Wanneer een boedelschuld de vorm aanneemt van een ‘overlevingsschuld’ dan zullen de schuldbemiddelaar en de rechtbank steeds creatief een oplossing helpen zoeken.
Anders is het wanneer de boedelschuld het gevolg is van een onjuiste houding in de procedure en de werkwijze ervan. Opnieuw loert er mogelijk dan een sanctie om het hoekje.

13. Een verzoeker kan steeds uit de regeling stappen wanneer verzoeker vindt dat hij de zaken weer alleen kan regeling, of het gevoel krijgt dat de regeling niet voor hem is.

Bijkomend:
Het is goed voor ogen te houden dat in geval van een vrijwillige uitstap (afstand) de schuldeisers hun rechter hernemen, en de aanrekening van de intresten herneemt.

CONCLUSIE

Ervaring leert dat voor het wat verzoekers de collectieve schuldenregeling een oplossing biedt. De ‘sport’ van de procedure voor schuldbemiddelaar en verzoeker moet er in gelegen zijn de procedure ‘zo spoedig mogelijk achter de rug te hebben’, zo ‘snel als mogelijk er weer uit’. Dit kan als de schuldmassa beheersbaar is en er toch een zekere mate van terugbetalingsmogelijkheden zijn.

Andere procedures kunnen ook een oplossing bieden voor een schuldenproblematiek, doch het is goed voor ogen te houden dat er ook daar voor en tegen is., zoals mogelijk :

de blijvende onzekerheid tav. een definitieve oplossing voor de schulden ;
procedures kosten geld ;
bijstand van een advocaat is in een aantal gevallen noodzakelijk ;
er blijft steeds een voortdurende druk uitgaan van uitvoering via gerechtsdeurwaarder ;
ook een loonbeslag werkt stigmatiserend, zeker naar de werkgever toe ;
kinderen ‘vererven’ mogelijk schulden indien deze niet duurzaam worden opgelost ;

Het is bijgevolg goed overdenken wat in een bepaalde situatie voor een bepaald iemand de gepaste oplossing kan zijn om een schuldenproblematiek aan te pakken, al dan niet via de rechtbank om.

Ook een advocaat gespecialiseerd in schuldhulp en insolventie kan U hierin bijstaan.