Door de bomen het bos zien.

Bij financiële moeilijkheden kan beroep worden gedaan op schuldhulpverlening.
Verschillende vormen van schuldhulp zijn denkbaar, doch op het terrein is er soms terminologische verwarring. Zijn bv. schuldbemiddeling en collectieve schuldernregeling (ook wel eens collectieve schuldbemiddeling genoemd) hetzelfde ? Kan iedereen zich schuldbemiddelaar noemen, en wat is het verschil met een gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar ? Kan er worden gesproken van een gerechtelijke of buitengerechtelijk schuldbemiddeling, en zo ja, wat wordt hiermee dan precies bedoeld ?
Dit artikel wil in kort bestek enige klaarheid scheppen.

Het zal je maar overkomen te worden geconfronteerd met een moeilijke financiële situatie. Het laatste taboe. Hoe moeilijk is het wel niet om toe te geven – aan jezelf en een derde – in een problematiek van schulden te zijn verzeild geraakt. ? Schaamte en het gevoel van te zijn mislukt en te hebben gefaald maken dat er niet of weinig wordt over gesproken en niet steeds pro-actief naar een mogelijke (goede) oplossing wordt gezocht.
Waar kan je terecht voor hulp, en hoe ziet de hulp er dan uit ? In welke ‘vorm’ kan iemand dan wel worden geholpen ? Een introductie.

Een nieuw krediet als oplossing ?

Vreemd is dat wanneer iemand – een particulier – in een schuldenproblematiek verzeild geraakt, het wel lijkt alsof hulp zoeken of oplossingen vinden geld kost, en laat dit middel er nu juist niet voorhanden zijn. Op deze manier lijken mensen met een schuldenproblematiek in een vicieuze cirkel terecht te komen.

Vaak gaat iemand eerst zelf op zoek naar de meest voor de hand liggende oplossing, via het aangaan van een nieuwe lening of krediet, in een poging om alle schulden te groeperen en zo het hoofd te bieden aan een moeilijke situatie. Zelfs met een lage rente moeten leningen of kredieten evenwel worden terugbetaald. Wanneer er voldoende inkomsten zijn, kan dit nog een mogelijke uitweg zijn, maar wanneer ook de inkomsten onder druk komen te staan wordt deze piste vaak de (leidens)weg die iemand er toe brengt om meer fundamentele hulp te zoeken om het hoofd te bieden aan de schulden en schuldeisers. Wat eerst een oplossing leek, vanuit een reflectie en handeling van zelfredzaamheid (en wellicht schaamte), is al te vaak – wanneer de zaken nog minder goed gaan – de spreekwoordelijke druppel.

Een zoektocht op internet naar hulp in die benarde financiële omstandigheden valt niet mee. Hoe door de bomen het bos nog zien ? Waar kan je immers terecht wanneer een lening of krediet geen oplossingen meer zijn, en je niet terecht kan bij een bank of kredietinstelling ? Hoe betaal je nu die schuldeisers terug en raak je van die schuldenproblematiek verlost ?

Schuldhulp en de sociale sector

Een zoektocht naar hulp leidt in eerste aanzet mogelijks naar de sociale sector, en meer bepaald het OCMW of CAW. Voor velen een spreekwoordelijke drempel, want voor de eerste keer het eigen mislukken erkennen en dan een derde in de persoon van het OCMW daarover aanspreken is een moeilijke stap. Voor sommigen te stigmatiserend.
Het OCMW kan daar waar nodig financiële hulp bieden onder bepaalde voorwaarden. De maatschappelijk assistent kan ook bijstand verlenen, en daar waar nodig kan er budgetbeheer of -begeleiding worden aangeboden. Dit laatste is echter steeds vrijwillig.

Onder bijstand kan worden verstaan, het begeleiden, adviseren en informeren van een persoon die gebukt gaat onder een schuldenlast. Het kan bv. via het contact opnemen met een kredietverzekeraar om een probleem aan te kaarten. Het opstellen van een afbetalingsplan met meerdere schuldeisers, enz.

Onder een grote noemer zou je al deze interventies kunnen plaatsen onder de naam ‘schuldhulpverlening’ of kortweg ‘schuldhulp’. De tussenkomsten zijn er nl. op gericht om voor schuldensituaties bepaalde remedies aan te bieden.
Voornoemde remedies zou je buitengerechtelijk kunnen noemen.

Ook een advocaat kan in die zin diensten aanbieden. Niets belet een advocaat tussen te komen voor een cliënt in het kader van een consumentenkrediet, beslagrecht, het contacteren van schuldeisers en het uitwerken van een afbetalingsregeling met deze schuldeisers, enz. Hetzelfde voor een gerechtsdeurwaarder.
Daar waar nodig kan een advocaat uiteraard ook procedures voeren tov. de rechtbank tegen een onwillige schuldeiser.

Schuldhulp via de rechtbank

Voor een schuldenproblematiek kan je ook een oplossing vinden via de rechtbank. Het is nl. mogelijk om een collectieve schuldbemiddeling – ook wel eens onterecht collectieve schuldbemiddeling genoemd – aan te vragen bij de arbeidsrechtbank. Er wordt wanneer iemand wordt toegelaten tot deze procedure een gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar aangesteld door de rechtbank. Anders dan de schuldbemiddelaar van het OCMW gaat het hier zoals gezegd om een gerechtelijk mandataris aangesteld door de rechtbank.
Deze vorm van schuldhulpverlening via een procedure collectieve schuldenregeling zou je gerechtelijk kunnen noemen, itt. de buitengerechtelijke vormen hierboven beschreven.

Het is bijgevolg goed voor ogen te houden dat er zoiets bestaat als gerechtelijke en buitengerechtelijk schuldhulpverlening.

Er zijn nog andere vormen van schuldhulpverlening denkbaar (gemeen-verklaring beslag), dcoh in de huidige stand van de wetgeving is zulks nog niet mogelijk.

Iedereen schuldbemiddelaar ?

Na het succesvol doorlopen van een opleiding kan een maatschappelijk assistent zich ‘schuldbemiddelaar’ noemen.
Schuldbemiddelaar slaat dan op die persoon die in het kader van de sociale sector actief is rond schuldhulp. Deze schuldbemiddelaar is evenwel niet altijd thuis en opgeleid in de bijzondere procedure rond collectieve schuldenregeling.

De gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar in het kader van een collectieve schuldenregeling wordt ook schuldbemiddelaar genoemd. In tegenstelling tot de schuldbemiddelaar uit de sociale sector gaat het om een gerechtelijk mandaat waarbij de schuldbemiddelaar door de arbeidsrechtbank wordt aangesteld. De wet bepaalt wie er als mandataris schuldbemiddelaar kan worden aangesteld. Ook een OCMW kan als gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar worden aangesteld.

Het is bijgevolg goed steeds voor ogen te houden bij de term schuldbemiddelaar of er bedoeld wordt de gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar ihk. van een collectieve schuldenregeling, dan wel de sociaal assistente schuldbemiddelaar.

Privaat circuit

In Nederland is er ook een privaat circuit beschikbaar van mensen die zich schuldbemiddelaar noemen en schuldhulpverlening aan particulieren aanbieden. Vermits het gaat om een betalende dienst is het perfect denkbaar dat ook in België een dergelijk circuit het licht ziet. Er bestaan reeds aanzetten hiertoe.

Conclusie

Schuldhulp kan verschillende vormen aannemen, en gerechtelijk of buitengerechtelijk zijn. Gerechtelijk schuldhulp betreft de collectieve schuldenregeling via de arbeidsrechtbank onder begeleiding van een gerechtelijk mandataris schuldbemiddelaar.
Buitengerechtelijke schuldhulp kan via het OCMW of CAW. Niets belet een advocaat ook hier tussen te komen voor een cliënt in het kader van een consumentenkrediet, beslagrecht, het contacteren van schuldeisers en het uitwerken van een afbetalingsregeling met deze schuldeisers, enz.